İdrar Kaçırma Tedavisi Nasıl Yapılır? Neden Olur, Belirtileri Nelerdir?

İdrar kaçırma, kişinin istemi dışında idrarını tutamaması veya idrarın kontrol dışı gelmesidir. İdrar kaçırma tedavisi, kaçırmanın nedenine, tipine, şiddetine, kişinin yaşına, cinsiyetine ve eşlik eden diğer idrar yolu şikâyetlerine göre planlanır. Her idrar kaçırma aynı nedenle ortaya çıkmadığı için tedaviye başlamadan önce doğru tanının konulması önemlidir. Bazı kişilerde yaşam tarzı değişiklikleri ve pelvik taban egzersizleri yeterli olabilirken, bazı hastalarda ilaç tedavisi, mesane tedavileri veya cerrahi yöntemler gündeme gelebilir.

İdrar kaçırma toplumda oldukça sık görülmesine rağmen birçok kişi bu sorunu yaşlanmanın doğal bir sonucu olarak kabul eder veya utanma nedeniyle doktora başvurmayı erteler. Oysa idrar kaçırma normal kabul edilmesi gereken bir durum değildir. Özellikle günlük yaşamı, sosyal ilişkileri, iş hayatını, uykuyu veya cinsel yaşamı etkiliyorsa nedeninin araştırılması gerekir.

İdrar kaçırma nedir?

Mesane, böbreklerde üretilen idrarın bir süre depolandığı organdır. İdrar mesanede birikirken mesane kası gevşek kalır ve idrarın dışarı çıkmasını önleyen sfinkter mekanizması kapalı durumda bulunur.

İdrar yapma zamanı geldiğinde beyin, omurilik, mesane kası, pelvik taban kasları ve idrar kanalının birlikte çalışmasıyla kontrollü şekilde idrar yapılır.

Bu sistemlerden herhangi birinde ortaya çıkan sorun, idrar kontrolünün bozulmasına ve idrar kaçırmaya neden olabilir.

İdrar kaçırma kadınlarda daha sık görülse de erkeklerde de önemli bir ürolojik problemdir. Gebelik, doğum, menopoz, prostat hastalıkları, geçirilmiş ameliyatlar, nörolojik hastalıklar, mesane problemleri ve bazı ilaçlar idrar kontrolünü etkileyebilir.

İdrar kaçırma neden olur?

İdrar kaçırmanın tek bir nedeni yoktur. Hastanın yaşına ve cinsiyetine göre nedenler değişebilir.

Kadınlarda idrar kaçırma nedenleri

Kadınlarda özellikle gebelik ve doğum sonrası dönemde pelvik taban kaslarında meydana gelen değişiklikler idrar kontrolünü etkileyebilir.

Sık karşılaşılan nedenler arasında:

• Pelvik taban kaslarının zayıflaması
• Vajinal doğum
• Gebelik
• Menopoz dönemindeki hormonal değişiklikler
• Fazla kilo
• Kronik öksürük
• Kabızlık ve ıkınma
• Aşırı fiziksel yüklenme
• Mesane ile ilgili hastalıklar
• İdrar yolu enfeksiyonları
• Nörolojik hastalıklar
• Daha önce geçirilmiş pelvik cerrahiler

yer alabilir.

Özellikle öksürürken, hapşırırken, gülerken veya ağır bir şey kaldırırken birkaç damla idrar kaçırılması stres tipi idrar kaçırma ile ilişkili olabilir.

Erkeklerde idrar kaçırma nedenleri

Erkeklerde idrar kaçırma farklı nedenlerle ortaya çıkabilir. Özellikle prostat hastalıkları ve prostat cerrahileri sonrasında idrar kontrolünde değişiklik görülebilir.

Bunun yanında:

• İyi huylu prostat büyümesi
• Prostat kanseri tedavileri
• Prostat veya mesane ameliyatları
• Mesane kasının aşırı çalışması
• İdrar yolu darlıkları
• Nörolojik hastalıklar
• İdrar yolu enfeksiyonları
• Kabızlık
• Fazla kilo
• Bazı ilaçlar

idrar kaçırmaya yol açabilir.

Özellikle prostat ameliyatından sonra ortaya çıkan idrar kaçırmanın değerlendirilmesi, kaçırmanın tipinin ve şiddetinin belirlenmesi açısından önemlidir.

İdrar kaçırmanın belirtileri nelerdir?

İdrar kaçırma yalnızca kıyafetin tamamen ıslanması anlamına gelmez. Bazı kişilerde sorun birkaç damla şeklinde ortaya çıkarken bazı hastalarda günlük ped veya koruyucu kullanma ihtiyacı doğabilir.

En sık görülen yakınmalar şunlardır:

• Öksürürken idrar kaçırma
• Hapşırırken idrar kaçırma
• Gülerken idrar kaçırma
• Spor yaparken idrar kaçırma
• Merdiven çıkarken veya koşarken idrar kaçırma
• Aniden gelen idrar hissi
• Tuvalete yetişemeden idrar kaçırma
• Gece idrar kaçırma
• Sık idrara çıkma
• Gece sık idrara kalkma
• İdrar yapma ihtiyacının aniden ortaya çıkması
• İdrar yaptıktan sonra damlama
• Mesanenin tam boşalmadığı hissi

Bazı hastalarda birden fazla belirti aynı anda görülebilir. Bu nedenle yalnızca “ne kadar idrar kaçırıldığına” değil, idrar kaçırmanın ne zaman ve hangi koşullarda ortaya çıktığına da bakılır.

İdrar kaçırma çeşitleri nelerdir?

İdrar kaçırmanın tipini belirlemek tedavi planının en önemli aşamalarından biridir.

Stres tipi idrar kaçırma

Öksürme, hapşırma, gülme, koşma veya ağırlık kaldırma gibi karın içi basıncını artıran durumlarda ortaya çıkar.

Özellikle kadınlarda doğum ve pelvik taban desteğinin zayıflamasıyla ilişkili olabilir.

Sıkışma tipi idrar kaçırma

Kişinin aniden ve güçlü bir şekilde idrara sıkışması ve tuvalete yetişemeden idrar kaçırmasıdır.

Bu tablo çoğu zaman aşırı aktif mesane ile birlikte değerlendirilebilir.

Karışık tip idrar kaçırma

Hem stres tipi hem de sıkışma tipi idrar kaçırmanın birlikte bulunmasıdır.

Örneğin hasta hem öksürdüğünde idrar kaçırabilir hem de aniden gelen idrar hissi nedeniyle tuvalete yetişemeyebilir.

Taşma tipi idrar kaçırma

Mesanenin yeterince boşalamaması sonucunda mesanede biriken idrarın damlama şeklinde dışarı çıkmasıdır.

Prostat büyümesi, idrar yolu darlıkları veya mesanenin kasılma gücünün azalması gibi nedenler araştırılabilir.

Fonksiyonel idrar kaçırma

Kişinin mesanesi normal çalışmasına rağmen hareket kısıtlılığı, bilişsel problemler veya başka fiziksel nedenlerle zamanında tuvalete ulaşamaması sonucunda görülebilir.

İdrar kaçırma hangi durumlarda araştırılmalıdır?

Her idrar kaçırma aynı şekilde değerlendirilmez. Özellikle yeni başlayan, giderek artan veya günlük yaşamı etkileyen şikâyetlerde ürolojik değerlendirme önemlidir.

Aşağıdaki durumlarda doktora başvurmak uygun olur:

• İdrar kaçırma yeni başladıysa
• Kaçırma giderek artıyorsa
• Gece idrar kaçırma ortaya çıktıysa
• İdrar yaparken yanma veya ağrı varsa
• İdrarda kan görülüyorsa
• İdrar akımı zayıfladıysa
• Mesanenin tam boşalmadığı düşünülüyorsa
• Sık idrara çıkma belirginleştiyse
• Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu varsa
• Pelvik veya bel bölgesinde ağrı eşlik ediyorsa
• Daha önce prostat veya pelvik cerrahi geçirildiyse
• İdrar kaçırma sosyal hayatı veya uykuyu etkiliyorsa

Özellikle idrar kaçırma ile birlikte idrarda kan, ateş, şiddetli ağrı veya idrar yapamama gibi belirtiler varsa gecikmeden tıbbi değerlendirme gerekir.

İdrar kaçırma tanısı nasıl konulur?

Tanı çoğu zaman ayrıntılı bir öykü ile başlar.

Doktor öncelikle idrar kaçırmanın ne zaman ortaya çıktığını, hangi durumlarda arttığını, ne kadar süredir devam ettiğini ve hastanın günlük yaşamını ne ölçüde etkilediğini değerlendirir.

Gerekli durumlarda:

• Fizik muayene
• İdrar tahlili
• İdrar kültürü
• Ultrasonografi
• İşeme sonrası mesanede kalan idrar ölçümü
• Üroflowmetri
• İşeme günlüğü
• Pelvik taban değerlendirmesi
• Ürodinami

gibi incelemeler kullanılabilir.

Her hastaya bütün bu testlerin yapılması gerekmez. Doğru test, doğru hastada ve gerekli olduğu zaman kullanılmalıdır.

İdrar kaçırma tedavisi nasıl yapılır?

Tedavi, idrar kaçırmanın nedenine göre belirlenir. Bu nedenle “herkese uygulanan tek bir idrar kaçırma tedavisi” yoktur.

Yaşam tarzı değişiklikleri

Bazı hastalarda günlük alışkanlıkların düzenlenmesi şikâyetlerin azalmasına yardımcı olabilir.

Kişiye göre:

• Fazla sıvı tüketiminin düzenlenmesi
• Akşam saatlerinde sıvı alımının gözden geçirilmesi
• Kafeinli içeceklerin azaltılması
• Fazla kilonun kontrol altına alınması
• Kabızlığın tedavi edilmesi
• Sigaranın bırakılması
• Düzenli fiziksel aktivite

önerilebilir.

Pelvik taban egzersizleri

Özellikle stres tipi idrar kaçırmada pelvik taban kaslarının doğru şekilde çalıştırılması tedavinin önemli parçalarından biri olabilir.

Ancak burada önemli olan yalnızca egzersizi yapmak değil, doğru kası doğru şekilde çalıştırmaktır.

Mesane eğitimi

Özellikle sıkışma tipi idrar kaçırmada mesane alışkanlıklarının düzenlenmesi ve işeme aralıklarının kontrollü şekilde artırılması bazı hastalarda yararlı olabilir.

İlaç tedavisi

Sıkışma tipi idrar kaçırma ve aşırı aktif mesane belirtilerinde uygun hastalarda ilaç tedavisi düşünülebilir.

İlaç seçimi hastanın yaşı, diğer hastalıkları, kullandığı ilaçlar ve mevcut şikâyetleri dikkate alınarak yapılmalıdır.

Cerrahi tedavi

Stres tipi idrar kaçırmada, özellikle konservatif tedavilerden yeterli fayda görülmeyen uygun hastalarda cerrahi seçenekler değerlendirilebilir.

Kadınlarda hastanın anatomik özelliklerine ve idrar kaçırmanın nedenine göre farklı cerrahi yöntemler kullanılabilir.

Erkeklerde ise özellikle prostat cerrahisi sonrasında devam eden idrar kaçırmanın nedenine ve şiddetine göre farklı tedavi seçenekleri gündeme gelebilir.

Cerrahi tedavi kararı verilmeden önce kaçırmanın tipi, mesane fonksiyonları ve hastanın beklentileri birlikte değerlendirilmelidir.

İdrar kaçırma tedavi edilmezse ne olur?

İdrar kaçırma her zaman ciddi bir hastalığın göstergesi değildir. Ancak altta yatan neden araştırılmadığında bazı hastalarda yaşam kalitesi belirgin şekilde etkilenebilir.

Sürekli ped kullanmak, kıyafetlerin ıslanmasından endişe etmek, sosyal ortamlardan uzaklaşmak veya gece sık uyanmak kişinin günlük yaşamını zorlaştırabilir.

Bazı kişiler uzun yolculuklardan, spor aktivitelerinden veya sosyal etkinliklerden kaçınmaya başlayabilir.

Bu nedenle tedavinin amacı yalnızca idrarı tutabilmek değil, kişinin günlük yaşamını daha rahat sürdürebilmesine yardımcı olmaktır.

İdrar kaçırma yaşlanmanın normal bir sonucu mudur?

Hayır. Yaş ilerledikçe idrar kaçırma ihtimali artabilir, ancak idrar kaçırmak yaşlanmanın kaçınılmaz bir sonucu değildir.

Yaşla birlikte mesane kapasitesinde, pelvik taban kaslarında, hormonal dengede veya prostatta meydana gelen değişiklikler idrar kontrolünü etkileyebilir. Ancak uygun hastalarda nedenin belirlenmesi ve tedavi seçeneklerinin değerlendirilmesi mümkündür.

İdrar kaçırma cinsel yaşamı etkiler mi?

İdrar kaçırma yalnızca idrar sistemiyle ilgili fiziksel bir sorun değildir. Kişinin kendine güvenini, beden algısını ve partneriyle yakınlığını da etkileyebilir.

Cinsel ilişki sırasında idrar kaçırma, idrar kokusu konusunda endişe veya sürekli tuvalet ihtiyacı bazı kişilerde cinsel yaşamdan uzaklaşmaya neden olabilir.

Bu nedenle değerlendirme sırasında yalnızca kaçırmanın miktarı değil, kişinin yaşam kalitesi ve günlük hayat üzerindeki etkisi de dikkate alınmalıdır.

İdrar kaçırma tamamen geçer mi?

Bu sorunun cevabı, idrar kaçırmanın nedenine göre değişir.

Bazı hastalarda altta yatan nedenin tedavi edilmesiyle şikâyetler belirgin şekilde azalabilir. Bazı kişilerde pelvik taban egzersizleri, mesane eğitimi veya ilaç tedavisi yeterli olabilir. Bazı hastalarda ise cerrahi tedavi seçeneklerinin değerlendirilmesi gerekebilir.

Bu nedenle internet üzerinden okunan bilgilerle kişinin kendi kendine tanı koyması veya tedavi seçmesi doğru değildir. İdrar kaçırmanın tipi belirlendikten sonra tedavi seçenekleri kişiye göre değerlendirilmelidir.

İdrar kaçırma için hangi doktora başvurulur?

İdrar kaçırma şikâyeti olan kişiler Üroloji bölümüne başvurabilir. Kadınlarda pelvik taban sorunları, doğum sonrası idrar kaçırma veya kadın ürolojisi ile ilişkili durumlarda kadın ürolojisi ve ürojinekoloji alanındaki değerlendirmeler de önem taşıyabilir.

Erkeklerde ise prostat hastalıkları, prostat ameliyatları sonrası idrar kaçırma ve mesane problemleri birlikte değerlendirilebilir.

Ürolojik şikâyetlerde erken değerlendirme, doğru tanı ve uygun tedavi planı önemlidir. Kişiye özel yaklaşım ile idrar kaçırmanın nedeni araştırılabilir ve yaşam kalitesini etkileyen şikâyetler için uygun seçenekler değerlendirilebilir.

İdrar kaçırma hakkında sık sorulan sorular

İdrar kaçırmak normal midir?
İdrar kaçırma sık görülse de normal kabul edilmemelidir. Özellikle tekrarlıyor veya yaşam kalitesini etkiliyorsa nedeni araştırılmalıdır.

Öksürürken idrar kaçırmak neden olur?
Öksürme sırasında karın içi basınç artar. Pelvik taban ve idrar tutma mekanizması bu basıncı yeterince karşılayamazsa stres tipi idrar kaçırma ortaya çıkabilir.

Gece idrar kaçırmak neden olur?
Gece idrar kaçırmanın farklı nedenleri olabilir. Mesane problemleri, idrar yolu enfeksiyonları, uyku ile ilişkili durumlar ve bazı sistemik hastalıklar değerlendirilmelidir.

İdrar kaçırma sadece kadınlarda mı görülür?
Hayır. Erkeklerde de idrar kaçırma görülebilir. Özellikle prostat hastalıkları ve prostat cerrahileri sonrasında değerlendirme gerekebilir.

Pelvik taban egzersizleri idrar kaçırmayı azaltır mı?
Uygun hastalarda, özellikle stres tipi idrar kaçırmada pelvik taban kaslarının doğru çalıştırılması tedavinin önemli bir parçası olabilir.

İdrar kaçırma ameliyat gerektirir mi?
Her hastada ameliyat gerekmez. Tedavi, kaçırmanın tipine ve nedenine göre belirlenir. Cerrahi yalnızca uygun hastalarda seçenek olarak değerlendirilir.

İdrar kaçırma için hangi testler yapılır?
Hastanın şikâyetlerine göre idrar tahlili, ultrasonografi, işeme sonrası kalan idrar ölçümü, üroflowmetri, işeme günlüğü veya ürodinami gibi incelemeler kullanılabilir.

İdrar kaçırma tedavisi ne kadar sürer?
Tedavi süresi kullanılan yönteme ve altta yatan nedene göre değişir. Bazı tedaviler yaşam tarzı ve egzersiz düzenlemelerini içerirken bazı durumlarda ilaç veya cerrahi tedavi gerekebilir.

İdrar kaçırma hangi yaşta başlar?
Belirli bir yaş sınırı yoktur. Genç erişkinlerde de, doğum sonrası dönemde de, menopoz döneminde de ve ileri yaşlarda da ortaya çıkabilir.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Bilgiler, kişisel muayene, tanı veya kişiye özel tedavi planının yerine geçmez. Tanı ve tedavi kararları, kişinin klinik durumunun değerlendirilmesi sonrasında hekim tarafından verilmelidir. Herhangi bir şikâyet veya sağlık sorunu yaşanması durumunda uygun tıbbi değerlendirme için bir sağlık kuruluşuna başvurulması önerilir.

Op. Dr. Elnur Allahverdiyev
Üroloji Uzmanı